Białaczka jest najczęstszym nowotworem u dzieci i nastolatków, stanowiąc prawie 1 na 3 nowotwory. Około 3 na 4 białaczki wśród dzieci i nastolatków to ostra białaczka limfoblastyczna (ALL). Większość pozostałych przypadków to ostra białaczka szpikowa (AML).

Co to jest białaczka?

Białaczka to nowotwór układu krwiotwórczego. Komórki nowotworowe stwierdza się we krwi i w szpiku. Potocznie mówimy, że jest to nowotwór białych krwinek. Białe krwinki (zwane również leukocytami) uczestniczą w procesie zwalczania patogenów, którym uda się wniknąć do organizmu – rozpoznają one czynniki chorobotwórcze, wychwytują je i niszczą. W białaczce, szpik kostny wytwarza wiele białych krwinek, które nie są prawidłowe. W przeciwieństwie do zdrowych białych krwinek, nie są one w stanie chronić organizmu przed infekcjami.

Czasami białaczka rozprzestrzenia się ze szpiku kostnego do innych części ciała, takich jak klatka piersiowa, mózg lub wątroba.

Liczba zachorowań na białaczki u dzieci w Polsce

Białaczka jest najczęściej występującym rodzajem nowotworu u dzieci. Większość dzieci i nastolatków leczonych z powodu białaczki zostaje wyleczona z choroby.

Większość przypadków białaczki u dzieci to:

  • ALL, czyli ostra białaczka limfoblastyczna
    Najczęściej występuje we wczesnym dzieciństwie, a jej szczyt przypada na okres od 2 do 5 roku życia. Atakuje limfocyty. Limfocyty to jeden z rodzajów leukocytów, czyli białych krwinek – komórek występujących we krwi. Są to komórki heterogenne, co oznacza, że pełnią różne funkcje i są produkowane w różnych miejscach. Powstają przede wszystkim w szpiku kostnym czerwonym, ale poza tym także w grasicy, śledzionie, węzłach chłonnych i grudkach chłonnych błon śluzowych. Występuje nieco częściej u dzieci rasy hiszpańskiej i białej niż u dzieci rasy afroamerykańskiej i azjatycko-amerykańskiej, a także częściej u chłopców niż u dziewczynek.
  • AML, czyli ostra białaczka szpikowa
    Nieco częściej występuje w ciągu pierwszych 2 lat życia i w wieku nastoletnim. Atakuje komórki blastyczne inaczej blasty (niedojrzałe białe krwinki). Blasty są komórkami prekursorowymi, z których powstaje w szpiku kostnym szereg komórek krwi. Obecność blastów we krwi obwodowej odnotowuje się w przypadku białaczki, dlatego taki wynik morfologii budzi niepokój i wymaga niezwłocznej weryfikacji. Występuje mniej więcej w tym samym stopniu u chłopców i dziewczynek wszystkich ras.

Białaczki przewlekłe są rzadkie u dzieci. W tej grupie wyróżniane są:

  • CML, czyli przewlekła białaczka szpikowa
    Ma tendencję do występowania częściej u nastolatków niż u młodszych dzieci.
  • JMML, czyli młodzieńcza białaczka mielomonocytowa
    Zwykle występuje u małych dzieci, średnio w wieku około 2 lat. Nieco częściej występuje u chłopców niż u dziewczynek.

Jakie są objawy białaczki?

Dzieci chore na białaczkę mogą częściej niż inne dzieci zapadać na infekcje wirusowe lub bakteryjne. Dzieje się tak, ponieważ ich białe krwinki nie są w stanie zwalczać infekcji.
Może również wystąpić niedokrwistość, która objawia się niską liczbą czerwonych krwinek.

Dzieci z anemią (niedokrwistością) mogą:

  • wyglądać blado,
  • czuć się bardzo zmęczone, słabe lub zadyszane podczas zabawy,
  • mogą się u nich często pojawiać siniaki, krwawienia z nosa lub krwawienia utrzymujące się dłużej nawet po niewielkim skaleczeniu.

Inne objawy białaczki mogą obejmować:

  • ból w kościach lub stawach, czasami powodujący utykanie,
  • spuchnięte węzły chłonne (obrzęknięte gruczoły) na szyi, w pachwinie lub w innym miejscu,
    słaby apetyt i utratę wagi,
  • gorączkę bez innych objawów,
  • ból brzucha.

Czasami białaczka może się rozprzestrzeniać, czyli dawać przerzuty. Jeśli rozprzestrzeni się do mózgu, objawy mogą obejmować bóle głowy, drgawki, problemy z równowagą lub problemy z widzeniem. Jeśli białaczka rozprzestrzeni się do węzłów chłonnych w klatce piersiowej, objawy mogą obejmować problemy z oddychaniem i ból w klatce piersiowej.

Co wywołuje białaczkę?

Do dzisiaj nie wiadomo dokładnie, co powoduje białaczkę. Jednakże większość przypadków białaczki pojawia się, gdy dochodzi do spontanicznej zmiany (mutacji) w genie. Oznacza to, że mutacja genetyczna nie została przekazana przez rodziców.

Dzieci mają większe szanse na zachorowanie na białaczkę, jeśli mają:

  • bliźniaka, który zachorował na białaczkę w młodym wieku,
  • inne rodzeństwo chore na białaczkę,
  • przeszły radioterapię lub chemioterapię z powodu innego rodzaju nowotworu,
  • przyjmowały leki tłumiące układ odpornościowy po przeszczepie narządów,
  • genetyczne problemy zdrowotne, takie jak np. zespół Downa, zespół Li-Fraumeni i inne

Jak diagnozuje się białaczkę?

Aby dowiedzieć się, czy dziecko ma białaczkę, lekarz będzie:

  • zadawać pytania dotyczące objawów,
  • zbada dziecko pod kątem oznak infekcji, niedokrwistości, nietypowego krwawienia i obrzękniętych węzłów chłonnych,
  • będzie badał brzuch dziecka, aby sprawdzić wątrobę i śledzionę, ponieważ białaczka może spowodować powiększenie tych narządów.