Białaczki to najczęściej występujące nowotwory wieku dziecięcego. Stanowią około 30% wszystkich zachorowań na raka u dzieci. Około 85% małych pacjentów chorujących na białaczki zostaje wyleczona. Mimo to, nadal duża część społeczeństwa nie zdaje sobie sprawy z tego, że białaczkę można skutecznie leczyć, i że rokowania u zdecydowanej większości dzieci są pomyślne.

Choroby nowotworowe u dzieci, mimo dokonanego w ostatnich dziesięcioleciach ogromnego postępu w leczeniu, pozostają poważnym problemem zdrowia publicznego w Unii Europejskiej. Corocznie w krajach UE rozpoznaje się nowotwór złośliwy u ponad 15 000 dzieci i młodzieży. Każdego roku około 3000 dzieci umiera z tej przyczyny.

W UE żyje blisko 500 000 dorosłych, którzy w dzieciństwie zmagali się z chorobą nowotworową, przy czym szacuje się, że w latach 2020–2025 liczba ta sięgnie miliona osób.

W Polsce, co roku na raka choruje ponad 1000 dzieci, co stanowi około 1% ogółu zachorowań na nowotwory w społeczeństwie. Według danych krajowego konsultanta w dziedzinie onkologii pediatrycznej, w Polsce każdego roku 2000–2200 dzieci poddawane jest leczeniu przeciwnowotworowemu, a około 10 000 dzieci wymaga monitorowania stanu zdrowia.

Liczba zachorowań na nowotwory u dzieci w Polsce

Jednak nie liczba zachorowań, ale częstość zgonów, jest w tym obszarze bardzo ważna. Nowotwory dziecięce stanowią w krajach Unii Europejskiej, w tym także w Polsce, drugą, po wypadkach, urazach i zatruciach – ale pierwszą chorobową – przyczynę zgonów dzieci i młodzieży od 1 roku życia do 19 lat.

Częstość występowania różnych nowotworów dziecięcych w Polsce i w Europie

Najczęściej występującymi nowotworami u dzieci są białaczki. Zarówno w Polsce jak i w innych krajach UE stanowią one blisko 30% wszystkich zachorowań na raka. Poniższa tabela przedstawia procentowe dane dotyczące występowania różnych nowotworów u dzieci:

Rodzaje nowotworów u dzieci

Wyleczalność według stadiów choroby jest podobna w Polsce do innych krajów UE – dla wszystkich rodzajów nowotworów dziecięcych wynosi około 80 proc. Co do wykrywalności, to w Polsce wykrywa się około 10 proc. więcej nowotworów w trzecim i czwartym stopniu zaawansowania niż w innych krajach UE.

Leczenie nowotworów w Polsce

Leczenie onkologiczne może składać się z jednej terapii lub z terapii skojarzonej, obejmującej chemioterapię wieloczynnikową, radioterapię, chirurgię, przeszczep komórek krwiotwórczych i immunoterapię. Wszystkie dzieci w Polsce z chorobami onkologicznymi są leczone według międzynarodowych protokołów terapeutycznych.

Chemioterapia jest podstawową metodą leczenia, ale guz lity musi być najpierw usunięty chirurgicznie. Chemioterapia często jest podawana przed operacją, i po niej.

Nowotwory, w których wyleczalność jest najwyższa, to ostra białaczka limfoblastyczna, część chłoniaków, nerczak płodowy. Najtrudniej leczy się neuroblastomę i niektóre guzy mózgu.

Ostra białaczka limfoblastyczna jeszcze pół wieku temu była śmiertelna dla każdego dziecka, teraz nawet 90 proc. pacjentów zostaje trwale wyleczonych. W przypadku białaczek szpikowych wyleczalność sięga 65 proc.

Guzy ośrodkowego układu nerwowego stanowią pierwszą przyczynę zgonów z powodu raka u dzieci w wieku poniżej 15 lat. Obecnie wyleczalność tych nowotworów to około 70 procent.

Guzy kości stanowią 7-8 proc. wszystkich nowotworów, a odsetek wyleczeń jest na poziomie 70 proc. Dla pacjentów po tej chorobie ważna jest poprawa jakości życia, która polega na operacji oszczędzającej kończynę, zastosowaniu rosnącej endoprotezy.

W Polsce każdego roku rozpoznaje się około 25-30 nowych przypadków siatkówczaka. Leczenie tego guza obejmuje ogólnoustrojową chemioterapię, napromienianie wiązką zewnętrzną, a czasem także wyłuszczenie. Wskaźnik przeżywalności wynosi nawet 90 proc. przy zachowaniu 85 proc. leczonych gałek ocznych.

Nowotwór i co dalej?

Choroba nowotworowa lub zastosowane leczenie może się wiązać z powikłaniami. Ponad 80 proc. dzieci z chorobą nowotworową przeżywa, jednak u 88,25 proc. z nich zaobserwowano jeden lub więcej objawów związanych z dysfunkcją jakichś narządów. Najczęściej to problemy z krążeniem – 32 proc. ozdrowieńców. Około 20 procent zgłasza zaburzenia czynności układu moczowego, skóry, zębów lub układu kostno-mięśniowego. Natomiast otyłość lub niski wzrost jako powikłanie po leczeniu onkologicznym w dzieciństwie dotyczy 21 proc. kobiet i 15 proc. mężczyzn.

Choroby nowotworowe dzieci (0–19 lat) są stosunkowo rzadką przyczyną zgonu (w 2017 roku 5,8% zgonów ogółem wśród chłopców i 7,0% wśród dziewcząt)